Mechelen telt minstens vijfenvijftig straatkapelletjes, maar hoeveel daarvan verkeren nog in goede staat? Gemeenteraadslid Anne Delvoye (N-VA) trok aan de alarmbel na een bezoek aan een vervallen kapel in de Heembeemd, en nu rijst de vraag of de stad haar religieus erfgoed voldoende koestert.
Het is een beeld dat veel Mechelaars kennen: een verwaarloosd kapelletje in een rustige straat, begroeid met mos, met gebarsten muren en een verkleurde heiligenafbeelding die nauwelijks nog herkenbaar is. Precies dat trof gemeenteraadslid Anne Delvoye (N-VA) aan toen ze de straatkapel van Onze-Lieve-Vrouw van Troost in de Heembeemd, vlakbij het Klein Begijnhof, van dichterbij bekeek. Het zette haar aan het denken, en terecht, want Mechelen en haar deelgemeenten hebben volgens de inventaris van Kapelletjes in Vlaanderen maar liefst vijfenvijftig van dergelijke religieuze erfgoedelementen. En dat aantal is bovendien nog niet eens volledig, want de inventarisatie loopt nog steeds door.
Het goede nieuws is dat de stad Mechelen ondertussen werk maakt van het herstel van de kapel in de Heembeemd. Die beslissing mag als een opsteker worden beschouwd voor iedereen die begaan is met het bewaren van ons erfgoed. Toch blijft de vraag hangen of dit een eenmalig initiatief is, dan wel het startschot voor een bredere aanpak van het straatkapelpatrimonium in de hele stad. Want als één kapel in verval is geraakt zonder dat iemand er lang bij stilstond, hoeveel andere zijn er dan in dezelfde of nog slechtere toestand?
Delvoye bezocht de kapel in de Heembeemd en werd duidelijk geraakt door wat ze zag. "Zulke kleine heiligdommen maken deel uit van onze identiteit als stad," aldus de N-VA-politica. "Ze vertellen het verhaal van de buurten, van de mensen die er generaties lang woonden en van de tradities die we dreigen te verliezen als we niet ingrijpen. Het is goed dat de stad nu actie onderneemt voor deze kapel, maar we moeten ook een bredere inventarisatie en aanpak overwegen voor de rest."
De organisatie Kapelletjes in Vlaanderen houdt een gedetailleerde databank bij van religieuze wegkapelletjes, veldkruisen, niskapellen en andere kleine devotionele objecten in de openbare ruimte. Voor Mechelen en haar deelgemeenten, denk aan Muizen, Hombeek, Leest, Walem, Battel en Heffen, telt die databank al vijfenvijftig elementen. Opvallend is echter dat de inventaris nog niet af is. Er zijn ongetwijfeld kapelletjes die nog niet zijn opgenomen, hetzij omdat ze op privéterrein staan, hetzij omdat ze te weinig zichtbaar zijn of simpelweg aan de aandacht ontsnapt zijn.
Dat maakt een globale aanpak er niet eenvoudiger op. Intussen is duidelijk dat de verantwoordelijkheid voor het onderhoud van straatkapelletjes niet altijd even helder is. Sommige kapelletjes zijn eigendom van de stad, andere van kerkfabrieken, parochies of private eigenaars. In dat lappendeken van verantwoordelijkheden glippen onderhoudswerken er soms tussen, en vervallen kapelletjes zijn het gevolg. Tegelijk is er in Mechelen al een traditie van buurtbewoners die zelf de handen uit de mouwen steken om een kapelletje in hun straat te onderhouden of te versieren, zeker rond Onze-Lieve-Vrouw-feesten of andere religieuze momenten.
Mechelen profileert zich al jaren als een stad van erfgoed en cultuur. De Werelderfgoedsite van de Hanswijkprocessie, de imposante Sint-Romboutskathedraal, de vele historische gebouwen in de binnenstad, ze vormen samen een rijke erfgoedlaag waar de stad terecht trots op is. Straatkapelletjes zijn een minder spectaculaire, maar daardoor niet minder waardevolle aanvulling op dat erfgoed. Ze zijn de stille getuigen van een geloofsbeleving die dicht bij de mensen stond en van buurten die vroeger een eigen religieus leven kenden.
Voor veel Mechelaars zijn die kapelletjes ook een emotionele ankerplaats. "Mijn grootmoeder legde elke week bloemen neer bij het kapelletje in onze straat," vertelt Marie, een bewoonster uit de buurt van Hombeek. "Als dat ding er straks niet meer staat of volledig vervallen is, verlies je ook een stuk van je eigen geschiedenis. Ik hoop dat de stad dit serieus neemt en niet enkel voor de kapel in de Heembeemd, maar voor allemaal."
Schepen van Erfgoed Gabriël Kindermans benadrukt dat de stad haar verantwoordelijkheid neemt. "We zijn blij dat we de kapel in de Heembeemd kunnen restaureren. Dit is een mooi voorbeeld van hoe stad en gemeenschap samenwerken om erfgoed te bewaren. We staan open voor signalen van burgers over andere kapelletjes die aandacht nodig hebben."
En daarmee is meteen de oproep gegeven. Want de stad en haar beleidsmakers kunnen onmogelijk elke kapel in elke deelgemeente zelf opvolgen. Bewoners kennen hun buurt het best, en zij weten als eerste wanneer een kapelletje begint te verweren, wanneer het dak lekt of wanneer vandalisme schade aanricht. Die lokale kennis is onmisbaar als Mechelen zijn straatkapelpatrimonium ernstig wil nemen.
De komende maanden zal de stad de herstelwerken aan de Heembeemd-kapel verder uitvoeren. Of er daarna een structureel plan op tafel komt voor de andere vierenvijftig, en mogelijk nog meer, kapelletjes, zal mede afhangen van de signalen die vanuit de bevolking komen. Weet jij welke kapelletjes in jouw buurt dringend onderhoud nodig hebben, of ken jij juist een prachtig gerestaureerd exemplaar dat als voorbeeld kan dienen? Laat het weten, want jouw observatie kan het verschil maken tussen verder verval en een nieuw leven voor een stukje Mechels erfgoed.
Overdag staat hij voor de klas in basisschool Ursulinen, maar zodra de zomer begint, verandert Marc Baert (58) in de nachtburgemeester van Mechelen. Met Mechele…
Het gaat zichtbaar slecht met de bomen op Parking Keerdok in Mechelen. “Maar ze zijn niet dood”, zegt schepen van Openbare Werken Patrick Princen.…
Stan Van Samang zette zaterdagavond de kroon op de 9de editie van Elzerock. Voor de ster was het een beetje een terugkeer naar zijn roots: zijn overgrootmoeder …