Kazerne Dossin rondt na 2,5 jaar ‘Elke naam telt’ af: “25.843 stemmen vormen een klankmonument”

Kazerne Dossin rondt na 2,5 jaar 'Elke naam telt' af: "25.843 stemmen vormen een klankmonument"

Na tweeënhalf jaar van toewijding, inschrijvingen en zorgvuldige koppelingen heeft Kazerne Dossin een bijzonder hoofdstuk afgesloten. De allerlaatste van 25.843 namen werd deze week ingesproken door Emma Verlinden uit Mechelen, en daarmee is een van de meest ambitieuze herdenkingsprojecten uit de geschiedenis van het museum officieel voltooid.

Het gevoel dat daarmee gepaard gaat, laat zich moeilijk in woorden vatten. Duizenden mensen uit alle uithoeken van het land namen de voorbije jaren de tijd om de stem te geven aan iemand die tijdens de Tweede Wereldoorlog alles verloor, inclusief het recht om herinnerd te worden. Mechelen stond opnieuw centraal in een verhaal over geheugen, verantwoordelijkheid en menselijke verbondenheid, een verhaal dat ver voorbij de muren van het museum reikt.

Elke naam, een bewuste keuze

Het project 'Elke naam telt' ging van start in 2023 met een duidelijke missie. Kazerne Dossin beschikt over een indrukwekkende portrettenmuur waarop de foto's te zien zijn van mensen die vanuit de Mechelse kazerne werden gedeporteerd. Toch ontbreekt van vele slachtoffers elk visueel spoor. Geen foto, geen gezicht, geen beeld dat de herinnering levend houdt. Het museum zocht daarom naar een alternatieve manier om ook hen een waardige en blijvende plek in het collectief geheugen te geven.

Het antwoord lag in de stem. Door 25.843 deelnemers te zoeken, evenveel als het aantal gedeporteerden, wilde Kazerne Dossin elk slachtoffer individueel laten benoemen. Opvallend daarbij was dat de koppeling tussen inspreker en gedeporteerde niet zomaar willekeurig plaatsvond. Waar mogelijk werd gekeken naar gedeelde kenmerken, zoals een gelijkaardige geboortedatum, een verwante naam of een vergelijkbare leeftijd. Die aanpak zorgde ervoor dat de deelname niet aanvoelde als een administratieve taak, maar als een persoonlijke ontmoeting over de decennia heen.

Emma Verlinden, die als laatste deelnemer de eindstreep haalde, omschreef haar ervaring met opvallende helderheid. "Het gaf het gevoel iemand de erkenning te kunnen geven die hij verdient en die hij heel lang niet gekregen heeft", vertelde ze. Tegelijk wees ze op iets wat misschien nog krachtiger is, namelijk de verbinding die ontstaat wanneer je bewust de naam uitspreekt van iemand die je nooit hebt gekend. "De naam inspreken zorgt ook voor een soort van connectie over jaren en jaren heen", aldus Verlinden.

Een gemeenschap van stemmen

Directeur Tomas Baum van Kazerne Dossin kijkt met duidelijke trots terug op wat het project heeft opgeleverd. Hij benadrukt dat 'Elke naam telt' iets heeft bereikt wat een museum nooit in zijn eentje had kunnen bewerkstelligen. "Met dit project hebben duizenden mensen iets gedaan wat een museum niet alleen kan: 25.843 namen ingesproken, elk afzonderlijk, elk met de stem van iemand die ervoor koos aanwezig te zijn", klinkt het bij Baum.

Ondertussen groeit het besef dat wat hier tot stand is gekomen, méér is dan een digitaal archief of een cultureel-educatief project. De directeur spreekt zelf van een klankmonument, een begrip dat meteen duidelijk maakt welk gewicht de instelling aan het resultaat hecht. "Samen werd dat een gemeenschap. Hun klankmonument wordt in de toekomst een onlosmakelijk deel van ons memoriaal", aldus Baum. Bovendien onderstreept die formulering iets essentieels, namelijk dat herdenken geen statisch gegeven is. Het groeit, het verandert van vorm en het heeft nood aan actieve betrokkenheid van mensen van vlees en bloed.

Voor de Mechelaars zelf heeft dit project een bijzondere betekenis. De stad draagt al decennia de last en de verantwoordelijkheid van haar rol in de deportaties tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanuit de Dossinkazerne vertrokken transporten richting de vernietigingskampen. Dat gegeven maakt van Mechelen een plek waar geschiedenis geen abstracte kwestie is, maar een voelbare realiteit die ingebakken zit in de stedelijke identiteit. Projecten als 'Elke naam telt' helpen die realiteit levend te houden op een manier die ook nieuwe generaties aanspreekt.

Blik vooruit: tentoonstelling in het najaar

Het afronden van 'Elke naam telt' betekent geenszins dat Kazerne Dossin de handen in de schoot legt. Integendeel, intussen wordt volop gewerkt aan een nieuwe expo die in het najaar haar deuren opent. In samenwerking met de bekende fotografe Lieve Blancquaert brengt het museum een fototentoonstelling die archiefbeelden combineert met hedendaagse portretfoto's van mensen die deelnamen aan 'Elke naam telt'. Zo wordt de verbinding tussen verleden en heden ook visueel zichtbaar gemaakt.

Die tentoonstelling belooft niet alleen een visueel sterk geheel te worden, maar ook een moment van reflectie over wat het betekent om te getuigen van iets wat je zelf niet hebt meegemaakt. De deelnemers aan het project worden daardoor zelf onderdeel van het verhaal, naast de mensen voor wie ze spraken.

Voor wie dit voorjaar de boot heeft gemist, biedt het najaar dus een nieuwe kans om in aanraking te komen met een van de meest bewogen plekken die Mechelen rijk is. Kazerne Dossin blijft op die manier een levend memoriaal, een plek waar het verleden niet verstofd raakt, maar steeds opnieuw een menselijk gezicht krijgt.